Sprzedaż spółki komandytowej to w praktyce przeniesienie ogółu praw i obowiązków wspólnika na inną osobę – transakcja uregulowana przepisami Kodeksu spółek handlowych, która różni się istotnie od zbycia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Spółka komandytowa, jako spółka osobowa, nie posiada udziałów w sensie ścisłym. Zamiast tego każdy wspólnik dysponuje ogółem praw i obowiązków (OPiO), który może być przedmiotem odpłatnego zbycia pod warunkiem spełnienia określonych wymogów.
Czym jest ogół praw i obowiązków wspólnika spółki komandytowej?
Ogół praw i obowiązków to całokształt uprawnień i zobowiązań wynikających z uczestnictwa danej osoby w spółce komandytowej – zarówno majątkowych, jak i korporacyjnych. Obejmuje m.in. prawo do udziału w zysku, prawo do udziału w majątku likwidowanej spółki, obowiązek wniesienia wkładu, a w przypadku komplementariusza – prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki. Co istotne, ogół praw i obowiązków musi być zbyty w całości – nie jest możliwe zbycie tylko wybranych uprawnień lub obowiązków wchodzących w jego skład.
Warunki konieczne do skutecznego zbycia spółki komandytowej
Przeniesienie ogółu praw i obowiązków wspólnika spółki komandytowej jest co do zasady dopuszczalne, ale musi spełniać warunki określone w art. 10 Kodeksu spółek handlowych:
- zgoda wszystkich pozostałych wspólników – wymagana, chyba że umowa spółki przewiduje inaczej (np. wyłącza ten wymóg lub uzależnia zbycie wyłącznie od zgody komplementariuszy)
- forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi – umowa zbycia musi mieć tę formę pod rygorem nieważności; zwykła forma pisemna nie jest wystarczająca
- zgłoszenie do KRS – po zawarciu umowy konieczne jest zgłoszenie zmiany w składzie wspólników do Krajowego Rejestru Sądowego
Warto sprawdzić treść umowy spółki przed przystąpieniem do transakcji – praktyka notarialna i doradcza wskazuje, że wiele umów spółek komandytowych zawiera odmienne od ustawowych zasady dotyczące zgody na zbycie OPiO, w tym możliwość ograniczenia lub rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do nabycia.
Odpowiedzialność zbywcy za zobowiązania spółki komandytowej
Przeniesienie ogółu praw i obowiązków nie zwalnia automatycznie zbywcy z odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe przed dniem zbycia. Zgodnie z art. 10 § 3 Kodeksu spółek handlowych, zbywca i nabywca odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki związane z OPiO do chwili dokonania wpisu zmiany do KRS. Dla zbywcy oznacza to, że wierzyciele spółki mogą dochodzić roszczeń z zobowiązań sprzed dnia transakcji zarówno od nowego, jak i od dotychczasowego wspólnika.
W praktyce ryzyko to ogranicza się przez staranne przeprowadzenie badania sytuacji prawnej i finansowej spółki przed zawarciem umowy (odpowiednik due diligence przeprowadzanego przy sprzedaży spółek kapitałowych) oraz przez stosowne zapisy w umowie sprzedaży – m.in. oświadczenia i zapewnienia zbywcy co do stanu zobowiązań spółki na dzień transakcji, a także kary umowne za ich naruszenie.
Podatek PIT przy sprzedaży OPiO
Przychód ze zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce komandytowej zalicza się do źródła przychodów z praw majątkowych, o którym mowa w art. 18 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Opodatkowaniu podlega dochód, czyli nadwyżka uzyskanej ceny sprzedaży nad kosztami uzyskania przychodu. Kosztem jest co do zasady wartość wkładu wniesionego do spółki, powiększona o inne udokumentowane wydatki związane z nabyciem lub objęciem OPiO. Dochód opodatkowany jest stawką 19%, a zbywca wykazuje go w zeznaniu rocznym PIT-36 lub PIT-38, w zależności od formy prowadzonej działalności.
Jeśli zbywcą jest osoba prawna (np. spółka z o.o. będąca komplementariuszem), przychód ze zbycia OPiO rozlicza się w ramach podatku dochodowego od osób prawnych (CIT), według stawki podstawowej 19% lub obniżonej stawki 9% dla małych podatników.
Podatek PCC – czy zbycie OPiO podlega opodatkowaniu?
Kwestia opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC) zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce komandytowej budzi wątpliwości interpretacyjne. Ustawa o PCC zawiera zamknięty katalog czynności opodatkowanych – wymienia wprost umowę sprzedaży rzeczy i praw majątkowych. Część organów podatkowych i sądów administracyjnych stoi na stanowisku, że umowa przeniesienia OPiO, o której mowa w art. 10 Kodeksu spółek handlowych, to odrębna czynność prawna, nieobjęta zakresem ustawy o PCC – a więc niepodlegająca temu podatkowi.
Stanowisko to nie jest jednak jednolite. Bezpiecznym rozwiązaniem jest uzyskanie indywidualnej interpretacji podatkowej przed finalizacją transakcji, co pozwala potwierdzić obowiązki podatkowe nabywcy i zbywcy w konkretnym stanie faktycznym.
Sprzedaż całej spółki przez sprzedaż wszystkich OPiO
Gdy transakcja obejmuje nabycie ogółu praw i obowiązków wszystkich wspólników, w praktyce osiągany jest efekt zbliżony do nabycia całej spółki. Nabywca staje się jedynym wspólnikiem lub – przy zakupie OPiO kilku wspólników przez kilka podmiotów – dochodzi do zmiany całego składu osobowego spółki. Warto pamiętać, że spółka komandytowa nie może istnieć bez co najmniej 1 komplementariusza i 1 komandytariusza – dlatego transakcja musi być tak skonstruowana, by w chwili jej dokonania spółka zachowała wymaganą strukturę podmiotową. Jednoczesne nabycie wszystkich OPiO przez 1 podmiot prowadziłoby do konfuzji i konieczności rozwiązania spółki.
Alternatywa – zbycie przedsiębiorstwa spółki
Zamiast zbycia udziałów w spółce, strony transakcji mogą rozważyć sprzedaż przedsiębiorstwa prowadzonego przez spółkę komandytową w trybie art. 55¹ i następnych Kodeksu cywilnego. W takim przypadku przedmiotem umowy jest zorganizowany zespół składników majątkowych (nieruchomości, maszyny, należności, kontrakty, znaki towarowe), a spółka jako podmiot prawa nadal istnieje – zmienia się jedynie jej majątek. Nabycie przedsiębiorstwa podlega PCC w stawce 1% od wartości składników zaliczanych do praw majątkowych oraz 2% od wartości rzeczy ruchomych i nieruchomości. Wybór między zbyciem OPiO a zbyciem przedsiębiorstwa zależy od struktury aktywów, zobowiązań i celów podatkowych obu stron.
Rola notariusza i doradcy prawnego
Transakcja zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce komandytowej, choć formalnie wymaga jedynie formy pisemnej z notarialnym poświadczeniem podpisów (a nie pełnego aktu notarialnego), w praktyce powinna być przygotowana z udziałem radcy prawnego lub adwokata oraz doradcy podatkowego. Badanie stanu prawnego spółki, przygotowanie umowy z odpowiednimi klauzulami ochronnymi, ustalenie ceny i rozliczenie kosztów uzyskania przychodu, a następnie zgłoszenie zmiany do KRS – to czynności, których prawidłowe przeprowadzenie ma istotne znaczenie dla bezpieczeństwa prawnego i finansowego obu stron transakcji.
