Strata podatkowa to wynik, który powstaje, gdy koszty uzyskania przychodu przewyższają przychody osiągnięte przez podatnika w danym roku podatkowym. Nie oznacza jednak, że poniesione koszty przepadają – przepisy pozwalają na odliczenie straty w kolejnych latach podatkowych. Jedną z możliwości jest skorzystanie z uproszczonej metody jednorazowego rozliczenia straty, która pozwala odliczyć ją w całości w 1 roku, zamiast rozkładać odliczenie na kilka lat.
Ogólne zasady rozliczania straty podatkowej
Strata podatkowa może zostać rozliczona na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) oraz art. 7 ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT). Przepisy te określają 2 alternatywne sposoby odliczenia straty:
- metoda tradycyjna – strata rozliczana jest przez 5 kolejnych lat podatkowych następujących po roku, w którym została poniesiona; odliczenie w żadnym z tych lat nie może przekroczyć 50% kwoty straty
- metoda jednorazowa – strata odliczana jest w całości w 1 roku podatkowym, pod warunkiem że jej kwota nie przekracza 5 000 000 zł; nadwyżka powyżej tego limitu rozliczana jest metodą tradycyjną przez kolejne 5 lat
Obie metody dotyczą wyłącznie strat poniesionych ze źródła przychodów tego samego rodzaju. Oznacza to, że straty z działalności gospodarczej nie można odliczyć od dochodów z najmu prywatnego, a straty z kapitałów pieniężnych – od dochodów z innych źródeł. Zasada ta ma istotne znaczenie przy planowaniu rozliczeń podatników osiągających przychody z kilku różnych tytułów.
Na czym polega jednorazowe rozliczenie straty?
Metoda jednorazowa, zwana też odliczeniem straty w 1 roku, została wprowadzona do przepisów podatkowych nowelizacją obowiązującą od 1 stycznia 2019 roku. Jej celem jest uproszczenie rozliczeń i przyspieszenie odzyskania korzyści podatkowej przez przedsiębiorców, którzy ponieśli stratę. Zamiast rozkładać odliczenie na 5 lat po maksymalnie 50% rocznie, podatnik może potrącić całą stratę w 1 następnym roku podatkowym – o ile nie przekracza ona ustawowego limitu.
Praktyczny przykład: przedsiębiorca poniósł w 2023 roku stratę podatkową w wysokości 300 000 zł. W 2024 roku osiągnął dochód w wysokości 400 000 zł. Wybierając metodę jednorazową, odlicza całe 300 000 zł straty od dochodu roku 2024, płacąc podatek wyłącznie od 100 000 zł dochodu. Gdyby wybrał metodę tradycyjną, mógłby odliczyć maksymalnie 50%, czyli 150 000 zł – a pozostałe 150 000 zł odliczałby w kolejnych latach.
Limit 5 000 000 zł – co z nadwyżką?
Jednorazowe rozliczenie straty dotyczy kwot nieprzekraczających 5 000 000 zł w ramach danego źródła przychodów. Jeśli strata przekracza tę kwotę, podatnik może jednorazowo odliczyć maksymalnie 5 000 000 zł, a pozostałą nadwyżkę rozlicza metodą tradycyjną – proporcjonalnie w ciągu 5 kolejnych lat podatkowych, w kwocie nieprzekraczającej 50% nadwyżki rocznie.
Przykładowo, przy stracie 7 000 000 zł podatnik jednorazowo odlicza 5 000 000 zł, a pozostałe 2 000 000 zł rozkłada na kolejne lata po maksymalnie 1 000 000 zł rocznie. Łączny okres rozliczenia straty może wynosić nawet 6 lat – rok jednorazowego odliczenia i 5 kolejnych lat dla nadwyżki.
Kiedy warto wybrać metodę jednorazową?
Wybór metody rozliczenia straty powinien być świadomą decyzją podyktowaną sytuacją finansową i podatkową przedsiębiorcy. Metoda jednorazowa jest szczególnie korzystna, gdy:
- dochód w roku następującym po stracie jest wysoki i podatnik spodziewa się przekroczenia progu podatkowego (32% PIT) – jednorazowe odliczenie całej straty może obniżyć podstawę opodatkowania poniżej tego progu
- stawka podatku w roku odliczenia jest wyższa niż w kolejnych latach – odliczenie całości straty w roku wyższego opodatkowania przynosi większą korzyść finansową
- podatnik planuje zmianę formy opodatkowania lub zakończenie działalności – szybkie odliczenie straty zabezpiecza przed utratą prawa do jej rozliczenia
- w kolejnych latach planowane są niskie dochody lub kolejne straty – metoda tradycyjna byłaby wtedy mało efektywna
Z kolei metoda tradycyjna może być lepsza, gdy podatnik spodziewa się przez kilka lat stabilnych, umiarkowanych dochodów i zależy mu na systematycznym obniżaniu podstawy opodatkowania w dłuższym horyzoncie.
Jak wykazać jednorazowe rozliczenie straty w deklaracji?
Odliczenie straty wykazuje się w rocznym zeznaniu podatkowym. W przypadku podatników PIT rozliczających się na:
- PIT-36 – dla podatników prowadzących działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach ogólnych; strata wykazywana jest w odpowiedniej części formularza dotyczącej danego źródła przychodów
- PIT-36L – dla podatników rozliczających podatek liniowy (19%); strata z działalności odliczana jest w ramach tego samego źródła
- CIT-8 – dla osób prawnych; odliczenie straty wykazywane jest w części dotyczącej dochodu do opodatkowania
Podatnik sam decyduje, którą metodę wybiera – nie ma obowiązku informowania urzędu skarbowego o wyborze trybu z wyprzedzeniem. Decyzja jest dokonywana w momencie wypełniania deklaracji rocznej. Warto jednak zachować dokumentację potwierdzającą wysokość poniesionej straty – urząd skarbowy może zweryfikować poprawność odliczenia podczas kontroli podatkowej.
Strata a minimalne zobowiązanie podatkowe
Od 2024 roku podatnicy CIT podlegają minimalnemu podatkowi dochodowemu wynoszącemu 10% podstawy obliczonej na podstawie przychodów. Regulacja ta dotyczy spółek, które w danym roku poniosły stratę lub osiągnęły rentowność poniżej 2%. Minimalny podatek dochodowy może zatem ograniczyć korzyść wynikającą z jednorazowego rozliczenia straty dla niektórych podatników CIT – warto to uwzględnić w planowaniu podatkowym.
Podatnicy PIT prowadzący działalność gospodarczą nie podlegają minimalnemu podatkowi dochodowemu, dlatego jednorazowe rozliczenie straty działa u nich bez ograniczeń wynikających z tej regulacji. W każdym przypadku, przy wyborze metody rozliczenia straty i planowaniu jej skutków podatkowych, warto skonsultować się z doradcą podatkowym lub księgowym – szczególnie gdy strata jest znaczna lub sytuacja podatkowa podatnika jest złożona.
